Het bedrijfsonderdeel Assetmanagement van netbeheerder Enexis is onder meer verantwoordelijk voor het beheren van risico’s, maken van beleid voor het beheer en uitbreiding van de energienetten, het opstellen van investeringsplannen en in opdracht geven van het werkpakket aan de operationele afdelingen. Begin 2026 zette Enexis Assetmanagement, in navolging van de tak Operations, de stap naar trede 4 op de Safety Culture Ladder. In het cultuurtraject daarnaartoe lag de nadruk vooral op het thema psychologische veiligheid, vertellen de direct betrokkenen.

“In het verleden hebben we al veel gedaan op het gebied van operationele veiligheid”, verklaart Martijn Korn, Clustermanager Risicomanagement en Kwaliteit. “Veiligheid op één is binnen Enexis een veel gehoorde kreet, dat zit echt in ons DNA. Maar daarbij denk je al snel aan de fysieke veiligheid van werkzaamheden buiten, de mensen die in de stations werkzaamheden verrichten, het graafwerk in de sleuf uitvoeren en werken aan leidingen en kabels. Terwijl onze collega's van Assetmanagement meer vanuit de kantoor- of thuisomgeving werken. Daarom zochten we naar een andere manier om het veiligheidsbewustzijn op een hoger niveau te krijgen. Anders dan alleen maar: let op dat je de trapleuning goed vasthoudt.”

Safety Culture Ladder

Enexis had al goede ervaringen met de Safety Culture Ladder als instrument. Operations was al eerder op trede 4 gecertificeerd, terwijl Assetmanagement zelf op trede 3 stond bij aanvang van het traject. “Het is een goed middel om ook de minder tastbare aspecten van veiligheid te meten”, aldus Martijn. “Een objectieve maatstaf om te zien hoe het zit met de onderliggende cultuur.”

Bij een netbeheerder als Enexis gaat veel aandacht uit naar fysieke veiligheid rond de operationele werkzaamheden buiten. Maar de mensen van het bedrijfsonderdeel Assetmanagement werken voornamelijk in een kantoor- of thuisomgeving. Bij het verbeteren van de veiligheidscultuur lag de nadruk daarom vooral op het thema psychologische veiligheid.

Gap-analyse en plan van aanpak

Voor de begeleiding van het traject schakelde Enexis Learn2BSafe in, vertelt Kwaliteitsmanager Joop van Pinxteren. “Ze hebben eerst een gap-analyse gemaakt, op basis van interviews met twintig medewerkers. Medewerkers uit alle lagen van de organisatie en verschillende regio’s, om een goede dwarsdoorsnede te krijgen. Daarna hebben we samen een plan van aanpak gemaakt.”

V&G-commissie en leiderschapstrainingen

Een van de conclusies was dat het met de fysieke veiligheid al goed zat, maar dat er nog verbetering mogelijk was op het gebied van psychologische veiligheid. Vanuit het MT besloot Iris de Laat, Manager Asset Risicomanagement & Investeringsplanning, met het onderwerp aan de slag te gaan.

Dat begon met het instellen van een V&G-commissie, vertelt ze. “Om beleid te maken rond de doelen die we nastreven op alle veiligheidsdomeinen: fysieke veiligheid, sociale veiligheid, psychologische veiligheid en digitale veiligheid. Ook zijn we leiderschapstrainingen gaan organiseren, dat was een van de andere aanbevelingen uit de gap-analyse. Die trainingen waren voor veel managers een eye-opener. Zo van: oh, er is veel meer dan fysieke veiligheid.”

Kennisdeeldag met gastsprekers

Vervolgens was het zaak om ook alle andere collega’s bij het thema te betrekken. “Want als je het onderwerp bij managers op de kaart hebt staan,” weet Iris, “heb je natuurlijk ook nog een heel bedrijfsonderdeel mee te nemen. We hebben twee keer per jaar een dag waarop we met alle circa 230 collega’s bij elkaar komen. De afgelopen keer hebben we ervoor gekozen om die dag volledig in het teken te stellen van psychologische veiligheid.”

Tijdens de gezamenlijke dag over psychologische veiligheid traden Joriene Beks en Paul Iske op als gastsprekers. “Joriene Beks geldt in Nederland als expert op het gebied van psychologische veiligheid. Zij wist heel goed over te brengen hoe je een cultuur creëert waarin iedereen durft te zeggen wat hij of zij denkt. En Paul Iske, van het Instituut voor Briljante Mislukkingen, kon heel leuk uitleggen hoe je een intelligente fout maakt en wat je kunt leren van dingen die mislopen tijdens een project. Met die dag hebben we echt lading kunnen geven aan het onderwerp psychologische veiligheid.”

“Onze clustermanagers zijn erop getraind om een veilige sfeer te creëren waarin iedereen zich vrij voelt om te spreken. En om serieus open te staan voor mensen met een afwijkende mening. Dat kan heel bevrijdend zijn.”

Psychologische veiligheid concreet maken

Hoe zet je vervolgens de stap van bewustzijn naar de dagelijkse praktijk, naar concreet gedrag? Iris geeft een voorbeeld: “Als je wilt dat mensen tijdens vergaderingen vrij spreken, dan moeten ze ruimte ervaren. Bij grote bijeenkomsten zie je vaak dezelfde twee of drie mensen het woord nemen, terwijl de rest luistert. Onze clustermanagers zijn er nu op getraind om daar beter in te sturen. Om niet altijd de harde roepers te notuleren, maar een veilige sfeer te creëren waarin iedereen zich vrij voelt om te spreken. En om serieus open te staan voor mensen met een afwijkende mening. Dat kan voor collega’s heel bevrijdend zijn. Het resultaat van vergaderingen wordt er ook beter van, als je met z’n tienen input levert in plaats van met z’n drieën.”

Martijn geeft een ander voorbeeld: “Beginnen met een korte check-in, voordat je een vergadering start. Zodat alle deelnemers even kunnen vertellen hoe ze in hun vel zitten, voordat je de inhoud ingaat.”

Interne auditpool

Parallel aan de leiderschapstrainingen en de activiteiten van de V&G-commissie ging Joop aan de slag met het opzetten van een interne auditpool. “Voorheen hadden we nog geen interne auditors op het vlak van veiligheidscultuur”, vertelt hij. “Dus ik heb de vraag uitgezet wie dat leuk zou vinden.”

Acht medewerkers reageerden op de oproep. Die kregen vervolgens een training om te leren hoe je interne cultuuraudits uitvoert, op de vijf thema’s van de Safety Culture Ladder. “Met zo’n interne audit breng je in kaart in welke mate je gegroeid bent ten opzichte van de gap-analyse en wat het effect is van de interventies uit het plan van aanpak. Dat is ook een onderdeel van de certificering: dat je kunt laten zien dat je zelf aan de hand van een PDCA-cirkel hebt getoetst of je de cultuur beter op orde hebt.”

Volgende stap

Inmiddels is objectief vastgesteld dat de veiligheidscultuur zich inderdaad op het nagestreefde niveau bevindt: begin 2026 ontving Enexis Assetmanagement het certificaat voor trede 4 op de Safety Culture Ladder.

Wat is de volgende stap? Iris: “We gaan onze energie allereerst steken in het versterken van trede 4. De afgelopen tijd hebben we stappen gezet om onze veiligheidscultuur naar een hoger niveau te brengen en we nemen nu eerst de tijd om dat goed te verankeren in de organisatie. Dus we gaan gewoon door met de V&G-commissie en de interne audits. En de komende kennisdeeldag is veiligheid ook weer een thema.”

“Er zijn altijd leerpunten, waarop we kunnen verbeteren”, besluit Joop. “Het is fijn dat we een lerende organisatie zijn, waarin men dat snapt.”

Kwaliteitsmanager Joop van Pinxteren (Enexis Assetmanagement) over de samenwerking met Learn2BSafe:

“Hepke en Paul hebben er echt verstand van. Je merkt dat ze gepokt en gemazeld zijn in de praktijk; dat praat gewoon makkelijker. Verder vind ik het fijn dat ze een integrale aanpak hanteren. Ze spreken de mensen en doen de gap-analyse, daardoor kunnen ze goede adviezen geven. En de trainingen geven ze vervolgens ook zelf. Ze begeleiden jou dus eigenlijk van A tot Z en als je tussentijds een keer een korte vraag hebt, dan zijn ze ook heel goed en snel bereikbaar.”

Clustermanager Martijn Korn volgde zelf een van de leiderschapstrainingen: “Ik ben er met meer energie vandaan gekomen dan ik erheen ging. Ik vond het een goed begeleide sessie. Veel interactie, veel discussie. We hebben echt de vinger op de, soms zere, plekken weten te leggen. En we hebben mensen kunnen activeren om met het onderwerp verder te gaan.”

Enexis Assetmanagement: van trede 3 naar trede 4 op de Safety Culture Ladder

Veiligheidscultuur verbeteren: zo pakt Vitens het aan